Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc dưới tác động của địa chính trị, chi phí logistics và áp lực đa dạng hóa nguồn cung, vai trò của Việt Nam đang có sự chuyển dịch đáng kể. Thay vì chỉ được nhìn nhận như một điểm đến sản xuất chi phí thấp, Việt Nam ngày càng được xem như một trung tâm giá trị, nơi các yếu tố về chi phí, năng lực sản xuất và tiêu chuẩn quốc tế cùng hội tụ.
Từ “China Plus One” đến chiến lược phân bổ rủi ro
Trong giai đoạn trước, làn sóng dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi chiến lược “China Plus One”, nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang dần thay đổi. Các doanh nghiệp quốc tế hiện không còn tìm kiếm một điểm thay thế đơn lẻ, mà chuyển sang xây dựng mô hình chuỗi cung ứng phân tán, trong đó mỗi thị trường đảm nhận một vai trò cụ thể nhằm cân bằng giữa chi phí, rủi ro và khả năng vận hành dài hạn.
Trong cấu trúc này, Việt Nam nổi lên như một mắt xích có khả năng hấp thụ sản xuất ở quy mô lớn, đồng thời duy trì mức độ ổn định cần thiết cho các hoạt động sourcing dài hạn.
Lợi thế cấu trúc: Khi thương mại và sản xuất hội tụ
Với mạng lưới 16 Hiệp định Thương mại Tự do đang có hiệu lực, Việt Nam hiện mở ra khả năng tiếp cận hơn 60 thị trường, tương đương gần 90% GDP toàn cầu (một nền tảng quan trọng cho các doanh nghiệp tìm kiếm tăng trưởng xuyên biên giới). Đáng chú ý, các cam kết trong EVFTA đã đưa nhiều dòng thuế từ mức phổ biến 8–12% về 0% theo lộ trình, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt về giá và nâng cao tính dự báo trong hoạt động xuất khẩu sang châu Âu.
Lợi thế thương mại này càng trở nên đáng giá khi kết hợp với vị trí địa lý chiến lược của Việt Nam trong chuỗi cung ứng châu Á. Gần các trung tâm nguyên liệu và sản xuất lớn giúp doanh nghiệp rút ngắn lead time, tối ưu chi phí đầu vào và linh hoạt hơn trong vận hành.
Trong khi nhiều thị trường vẫn đối mặt với rủi ro gián đoạn và chi phí khó kiểm soát, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến sourcing có cấu trúc ổn định hơn, được hỗ trợ bởi khung thương mại rõ ràng và năng lực sản xuất ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, khi tỷ lệ tận dụng FTA vẫn còn dư địa cải thiện, cơ hội thực sự nằm ở việc xây dựng chiến lược sourcing đúng để tiếp cận thị trường và khai thác tối đa lợi thế cạnh tranh từ Việt Nam.
Nâng cấp năng lực sản xuất: Từ gia công đến tiêu chuẩn hóa
Song song với lợi thế về thương mại và vị trí địa lý, năng lực sản xuất tại Việt Nam đang chuyển dịch rõ rệt theo hướng giá trị cao hơn. Ở các ngành như nội thất gỗ, dệt may kỹ thuật và thực phẩm chế biến, các doanh nghiệp đang tập trung vào kiểm soát quy trình, tiêu chuẩn hóa chất lượng và đảm bảo tính nhất quán ở quy mô lớn.
Sự chuyển dịch này phản ánh thay đổi trong tiêu chí lựa chọn đối tác của các buyer quốc tế. Vấn đề không còn là “có sản phẩm hay không”, mà là khả năng duy trì chất lượng ổn định giữa các lô hàng, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang dần được nhìn nhận không chỉ là điểm đến sourcing tối ưu về chi phí, mà còn là thị trường có khả năng hỗ trợ các mối quan hệ cung ứng dài hạn, dựa trên tiêu chuẩn và độ tin cậy.
Thách thức thực tế: Khi lợi thế không đồng nghĩa với kiểm soát
Tuy nhiên, những lợi thế này không tự động chuyển hóa thành hiệu quả vận hành. Theo số liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 16 – 18% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu, cho thấy áp lực chi phí không chỉ đến từ vận chuyển quốc tế, mà còn tồn tại ngay trong cấu trúc vận hành nội địa.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp quốc tế khi triển khai sourcing tại Việt Nam nằm ở sự phân mảnh của hệ thống nhà cung cấp và sự khác biệt trong tiêu chuẩn vận hành giữa các nhà máy, khiến cho việc kiểm soát chất lượng và tiến độ trở nên phức tạp hơn, đặc biệt khi mở rộng quy mô sản xuất. Nói cách khác, năng lực sản xuất có thể sẵn có, nhưng khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng lại phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức và quản lý toàn bộ quá trình.
Vai trò của trung gian chiến lược: Từ sourcing đến kiểm soát
Trong bối cảnh đó, vai trò của các đơn vị trung gian đang có sự thay đổi đáng kể. Thay vì chỉ dừng lại ở việc kết nối nguồn hàng, các đơn vị này ngày càng tham gia sâu hơn vào việc thiết lập quy trình, chuẩn hóa tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng xuyên suốt chuỗi giá trị. Cách tiếp cận này cho phép giảm thiểu sự biến động giữa các lô hàng và tạo ra một nền tảng vận hành ổn định hơn trong dài hạn.
Với FPT AdTrue Export, định hướng không nằm ở việc cung cấp sản phẩm đơn lẻ, mà ở việc xây dựng một hệ thống kiểm soát từ đầu vào đến đầu ra. Từ lựa chọn nguyên liệu, giám sát sản xuất đến tối ưu hóa quy trình xuất khẩu, các bước này được thiết kế nhằm đảm bảo rằng chất lượng được duy trì một cách nhất quán trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trong giai đoạn mới của thương mại toàn cầu, lợi thế cạnh tranh không đơn thuần ở việc lựa chọn đúng thị trường, mà ở khả năng triển khai hiệu quả trong thị trường đó. Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện để trở thành một điểm đến chiến lược, nhưng giá trị thực sự chỉ được hiện thực hóa khi doanh nghiệp có thể kiểm soát rủi ro, duy trì tính ổn định và vận hành chuỗi cung ứng một cách nhất quán.
